Προφορική Ιστορία και η σχέση της με τις «συγγενείς επιστήμες»

Παράθεμα από την εξαμηνιαία εργασία με τίτλο: Συλλογική Μνήμη και Προφορική Ιστορία, Η παραδειγματική περίπτωση του Γρηγορίου Παπαλεξανδρή.

Μάθημα: "Συλλογική μνήμη και Ταυτότητες".

Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Ιωάννινα 2011.

Οδυσσέας Ν. Τσιντσιράκος

Προφορική Ιστορία και η σχέση της με τις

«συγγενείς επιστήμες»

Στο κεφάλαιο που προηγήθηκε διαπιστώσαμε πως οι συγγενείς επιστήμες λαογραφία και ανθρωπολογία ενσωμάτωσαν στις ερμηνείες τους την επιστήμη της ιστορίας. Στην αρχή η χρήση της ιστορίας έγινε με τέτοιο τρόπο ώστε να εξυπηρετεί τη διαφορετική σκοπιά της κάθε επιστήμης. Η ανθρωπολογία κάτω από το τάδε ή δείνα θεωρητικό πλαίσιο χρησιμοποίησε την ιστορία σε χρόνο γραμμικό ή συγχρονικό στo πλαίσιo του Εξελικτισμού και δομολειτουργισμού αντίστοιχα. Η λαογραφία από την άλλη πλευρά ακολούθησε κοινή πορεία με την ανθρωπολογία τόσο στο θεωρητικό όσο στο μεθοδολογικό επίπεδο. Καταλήγοντας στο προηγούμενο κεφάλαιο αναφέραμε τη χαρακτηριστική στροφή προς το κοινωνικό στοιχείο που ακολούθησε η κάθε επιστήμη όσο αφορά στην προσέγγιση και ερμηνεία των κοινωνιών που μελετούσαν. Τέλος, τονίσαμε την διεπιστημονική τάση την οποία οι προαναφερθείσες επιστήμες πιστά ακολουθούν, καθώς η διεπιστημονικότητα σήμερα αποτελεί πραγματικότητα στo πλαίσιo των ανθρωπιστικών επιστημών. Η διαπίστωση του σημαντικού ρόλου της ιστορίας στην ανθρωπολογία και λαογραφία και η από κοινού υιοθέτηση της μεθοδολογικής πρακτικής που εισήγαγε η ανθρωπολογία - ο λόγος είναι περί της επιτόπιας έρευνας[20] - οδήγησε τους επιστήμονες σε μία νέα μορφή ιστορικής τεκμηρίωσης, την προφορική Ιστορία.

Οι «Συγγενείς» επιστήμες και η σχέση τους με την Ιστορία

Παράθεμα από την εξαμηνιαία εργασία με τίτλο: Συλλογική Μνήμη και Προφορική Ιστορία, Η παραδειγματική περίπτωση του Γρηγορίου Παπαλεξανδρή.

Μάθημα: "Συλλογική μνήμη και Ταυτότητες".

Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Ιωάννινα 2011.

Οδυσσέας Ν. Τσιντσιράκος

Οι «Συγγενείς»  επιστήμες και η σχέση τους

με την Ιστορία

[Λαογραφία-Ανθρωπολογία]

Είναι κοινά αποδεκτό σήμερα ότι η λαογραφία και η ανθρωπολογία ως κοινωνικές επιστήμες βρίσκονται στο ίδιο πλαίσιο αναφοράς. Με κοινά θεωρητικά και μεθοδολογικά εργαλεία συμπορεύονται προς τον ίδιο στόχο που δεν είναι άλλος από τη μελέτη του πολιτισμού μιας κοινωνίας. Τα κοινά σημεία επαφής των δύο επιστημών τις έδωσαν το χαρακτηριστικό τίτλο «συγγενείς επιστήμες»[2]. Στο ίδιο μήκος κύματος βρίσκονται και οι επιστήμες της εθνολογίας, εθνογραφίας και κοινωνιολογίας οι οποίες μπορούν κάλλιστα να ενσωματωθούν στον παραπάνω τίτλο. Οι προαναφερθείσες επιστήμες, ως ανθρωπιστικές, έχουν ή θα πρέπει να έχουν άμεση συνάφεια και με μία άλλη ανθρωπιστική επιστήμη, την ιστορία. Όσο αφορά την τελευταία, αυτή υπήρξε πάντοτε κομβικό σημείο που βοήθησε ποικιλοτρόπως στους στόχους που κατά καιρούς ανέλαβαν οι παραπάνω επιστήμες. Από τη γένεσή τους κάθε μία από τις ανθρωπιστικές επιστήμες για διαφορετικούς στόχους και σκοπούς λάμβαναν ιδιαίτερα υπόψη τους την ιστορία. Κάθε φορά η διαλεκτική μεταξύ των συγγενών επιστημών με την ιστορία έπαιρνε διαφορετική μορφή.

Λαϊκές κατοικίες και διακόσμηση σήμερα: Το παράδειγμα της Μελίβοιας

Παρουσίαση μεταπτυχιακής εξαμηνιαίας εργασίας
στο Μάθημα: "Θέματα Λαϊκής Τέχνης".
Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων:
Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα "Νεότερη και Σύγχρονη Ιστορία-Λαϊκός Πολιτισμός".

Οδυσσέας Ν. Τσιντσιράκος

Λαϊκές κατοικίες και διακόσμηση σήμερα: 
Το παράδειγμα της Μελίβοιας

Η παρούσα εργασία προέκυψε κατά προτροπή της κυρίας Μαρίνας Βρέλλη-Ζάχου, την οποία ευχαριστώ θερμά και πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του μαθήματος «Θέματα Λαϊκής Τέχνης». Ο τίτλος «Λαϊκές κατοικίες και διακόσμηση σήμερα: Το παράδειγμα της Μελίβοιας» δηλώνει, ευθύς εξαρχής, τόσο το θέμα πραγμάτευσης της εν λόγω εργασίας, όσο και τη γεωγραφική περιοχή, στην οποία αυτή αναφέρεται. Το χωριό Μελίβοια είναι ένας ημιορεινός οικισμός στις ανατολικές υπώρειες του Κισσάβου, σε απόσταση 45 χιλιομέτρων βορειοανατολικά της Λάρισας και 10 βορειοανατολικά της Αγιάς. Ο πληθυσμός του κατά τα μέσα του προηγούμενου αιώνα κυμαίνονταν στα 1200 άτομα ενώ σήμερα οι μόνιμοι κάτοικοι του χωριού δεν ξεπερνούν τους 400.

Η αισθητική ως προς τη διακόσμηση που απαντά στον προκαθορισμένο χώρο και συγκεκριμένα στις λαϊκές κατοικίες των κατοίκων, αφορά στην αισθητική κατηγορία του «κιτς». Η προσέγγισή μας, όμως, γίνεται σύμφωνα με κάποιους συγκεκριμένους όρους και προϋποθέσεις. Δηλαδή, προσεγγίζουμε την αισθητική κατηγορία κιτς με μία ιδιαίτερη επιφύλαξη, απογυμνώνοντάς την από τις διαστάσεις τις κακογουστιάς και της χαμηλής αισθητικής, διαστάσεις που επισημαίνονται στη σχετική βιβλιογραφία. Η δική μας προσέγγιση περιορίζεται αποκλειστικά γύρω από την αναφορά και το χαρακτηρισμό ότι: «κίτς είναι η αισθητική αρρώστια του καταναλωτισμού». Έτσι, τονίζοντας τον εμπορευματικό και βιομηχανικό χαρακτήρα των διακοσμητικών αντικειμένων και επιμένοντας στην υπόθεση ότι το κιτς αποτελεί απόρροια του καταναλωτισμού· βάσει των στοιχείων αυτών, εντοπίζουμε την πηγή διαμόρφωσης της διακοσμητικής αισθητικής της κοινωνίας της Μελίβοιας, στο επίπεδο του κοινωνικο-οικονομικού μετασχηματισμού. Συνεπώς, η επιμέρους αναφορά μας στις τρείς βασικές περιπτώσεις που συντελούν στον παραπάνω μετασχηματισμό, εμπίπτει ακριβώς στον κύριο μεθοδολογικό προβληματισμό, για το πώς ο κοινωνικο-οικονομικός μετασχηματισμός της κοινωνίας της Μελίβοιας συνετέλεσε στη διαμόρφωση της υποφαινόμενης αισθητικής ως προς τη διακόσμηση.

Η Συνηγορία της Λαογραφίας

Παρουσίαση βιβλίου:

Η Συνηγορία της Λαογραφίας

Μιχάλης Μερακλής, Η συνηγορία της Λαογραφίας, Ίδρυμα Αγγελικής Χατζημιχάλη, Αθήνα 2004.

Το εγχειρίδιο «Η συνηγορία της Λαογραφίας» αποτελεί μία κριτική παρέμβαση στο περιεχόμενο των πρακτικών ενός εργαστηρίου, με θέμα: «Λαογραφία: οι σχέσεις της με την ευρωπαϊκή εθνολογία και ιστορία στην ανώτατη εκπαίδευση της Ευρώπης», μία συνάντηση που πραγματοποιήθηκε το Σεπτέμβρη του 1994 στη Βουδαπέστη, με διάρκεια πέντε ημερών και συμμετοχή δεκατριών χωρών – στο πλαίσιο του Δικτύου Επιστημονικής και Τεχνικής Συνεργασίας της Ευρωπαϊκής Εθνολογίας και Ιστοριογραφίας. Τα πρακτικά εκδόθηκαν στο 212 τόμο του περιοδικού Acta Ethnographica.